Yüksekte çalışma, Türkiye'de iş kazalarının en sık ve en ölümcül nedenlerinden biridir. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı verilerine göre yüksekten düşme, iş kazası kaynaklı ölümlerin birinci sırasında yer almaktadır. Bu nedenle yüksekte çalışma mevzuatı son derece kapsamlı ve yaptırımları ağırdır.
Bu rehberde 2026 yılı itibarıyla geçerli olan tüm yüksekte çalışma mevzuatını, işveren ve kiralama firması sorumluluklarını, eğitim zorunluluklarını ve cezai yaptırımları detaylı olarak inceliyoruz. Yükseklik tanımı olarak mevzuat, zemin seviyesinden 1,5 metre ve üzerinde yapılan her türlü çalışmayı "yüksekte çalışma" olarak kabul eder. Operatör belgesi rehberimizi de bu yazıyla birlikte okumanızı öneririz.
6331 Sayılı İSG Kanunu
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, Türkiye'deki tüm çalışma ortamlarının temel güvenlik çerçevesini oluşturur. Yüksekte çalışma dahil her türlü tehlikeli iş için işverenin sorumlulukları bu kanunla düzenlenmiştir.
İşverenin Temel Yükümlülükleri
- Risk değerlendirmesi: Yüksekte çalışma başlamadan önce yazılı risk değerlendirmesi yapılması zorunludur (Madde 10)
- Koruyucu önlemler: İşveren, çalışanları tehlikelerden korumak için gerekli tüm önlemleri almakla yükümlüdür (Madde 4)
- Eğitim: Çalışanlara iş sağlığı ve güvenliği eğitimi verilmesi zorunludur (Madde 17)
- Sağlık gözetimi: Yüksekte çalışacak personelin sağlık raporu olması gerekir (Madde 15)
- İş ekipmanı uygunluğu: Kullanılan tüm ekipmanların standartlara uygun ve bakımlı olması zorunludur (Madde 4/1-c)
- Acil durum planı: Yüksekte çalışma sırasında olası kazalara yönelik acil durum planı hazırlanmalıdır (Madde 11)
- Kayıt ve belgelendirme: Tüm güvenlik tedbirleri, eğitimler ve kontroller yazılı olarak belgelenmelidir
Yapı İşlerinde İSG Yönetmeliği
Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği, yüksekte çalışma konusunda özel hükümler içerir. Bu yönetmelik, kollektif koruma önlemlerinin bireysel koruma önlemlerinden önce uygulanmasını zorunlu kılar.
Kollektif Koruma Önceliği Hiyerarşisi
- 1. Öncelik — Yüksekte çalışmadan kaçınma: Mümkünse iş zemin seviyesinde yapılmalıdır
- 2. Öncelik — Kollektif koruma: Makaslı platform, korkuluk sistemi, güvenlik ağı gibi toplu koruma önlemleri
- 3. Öncelik — Bireysel koruma: Emniyet kemeri, yaşam hattı gibi kişisel koruyucu donanımlar (son çare)
- Makaslı platform kullanımı, kollektif koruma kapsamında en güvenli yüksekte çalışma yöntemidir
- Merdiven kullanımı yalnızca platformun fiziksel olarak ulaşamayacağı noktalarda son çare olarak uygulanmalıdır
İş Ekipmanları Yönetmeliği
İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği, makaslı platformlar dahil tüm kaldırma ekipmanlarının periyodik kontrolünü zorunlu kılar. Bu kontroller TMMOB Makina Mühendisleri Odası (MMO) tarafından yetkilendirilmiş mühendislerce yapılır.
| Kontrol Türü | Periyot | Yetkili Kuruluş | Standart |
|---|---|---|---|
| Periyodik kontrol | Her 12 ayda bir | MMO yetkilisi makine mühendisi | TS EN 280 |
| İlk kullanım kontrolü | Kurulum sonrası | MMO yetkilisi makine mühendisi | TS EN 280 |
| Tamir sonrası kontrol | Her büyük onarım sonrası | MMO yetkilisi makine mühendisi | TS EN 280 |
| Günlük operatör kontrolü | Her kullanım öncesi | Eğitimli operatör | Üretici kılavuzu |
Eğitim Zorunlulukları
Yüksekte çalışma yapacak personelin birden fazla eğitim alması zorunludur. Bu eğitimler hem teorik hem de uygulamalı olarak verilmeli ve belgelendirilmelidir. Güvenlik kuralları rehberimizde eğitim detaylarına da değiniyoruz.
Zorunlu Eğitim Listesi
- Temel İSG eğitimi: Tehlikeli işlerde en az 16 saat, çok tehlikeli işlerde en az 20 saat (6331/17)
- Yüksekte çalışma özel eğitimi: Pratik uygulamalı, en az 8 saat (düşme önleme, kurtarma teknikleri)
- Operatör belgesi eğitimi: Makaslı platform kullanımına özel, sınav dahil sertifikalı eğitim
- İlk yardım eğitimi: Her işyerinde en az bir ilkyardımcı belgeli personel zorunluluğu
- Yenileme eğitimi: İSG eğitimleri tehlike sınıfına göre 1-3 yılda bir yenilenmelidir
- İşe başlama eğitimi: Her yeni işe veya göreve başlamadan önce iş güvenliği oryantasyonu
Cezai Yaptırımlar
6331 sayılı kanun kapsamında yüksekte çalışma ihlallerine ciddi idari para cezaları uygulanır. Kaza meydana gelmesi halinde cezai sorumluluk da söz konusudur.
| İhlal Türü | İdari Para Cezası (2026) |
|---|---|
| Risk değerlendirmesi yapmama | 80.000 - 120.000 TL |
| İSG eğitimi vermeme | Çalışan başına 15.000 - 25.000 TL |
| Periyodik kontrol yaptırmama | 50.000 - 80.000 TL |
| KKD sağlamama / kullandırmama | Çalışan başına 10.000 - 20.000 TL |
| İş durdurma kararına uymama | 150.000 - 300.000 TL |
| Ölümlü iş kazası (cezai sorumluluk) | TCK 85-89 kapsamında hapis cezası |
Kiralama Firması vs İşveren Sorumlulukları
Platform kiralama durumunda sorumluluklar kiralama firması ve işveren arasında paylaşılır. Bu ayrımı doğru anlamak her iki taraf için de kritik önem taşır.
| Sorumluluk Alanı | Kiralama Firması | İşveren (Kiracı) |
|---|---|---|
| Ekipman bakımı ve onarımı | Sorumlu | Günlük kontroller |
| Periyodik kontrol (MMO) | Sorumlu | Belgeyi talep etmeli |
| Operatör eğitimi | Destek sağlar | Sorumlu |
| Risk değerlendirmesi | Ekipman bilgisi sağlar | Sorumlu |
| KKD (kişisel koruyucu) | Sorumluluk dışı | Sorumlu |
| Çalışma alanı güvenliği | Sorumluluk dışı | Sorumlu |
Sonuç
Yüksekte çalışma mevzuatına uyum, yalnızca yasal zorunluluk değil aynı zamanda çalışan güvenliği için en temel gerekliliktir. İşverenler risk değerlendirmesi, eğitim, ekipman kontrolü ve belgelendirme konularında eksiksiz uyum sağlamalıdır.
Artı Platform olarak MMO belgeli, periyodik kontrolleri eksiksiz tamamlanmış ekipmanlar sunuyoruz. Operatör eğitimi desteği, kullanım kılavuzları ve güvenlik kontrol listeleri ile kiralama sürecinin her aşamasında yanınızdayız. Kiralama rehberimizi ve sıkça sorulan sorular sayfamızı inceleyebilir veya iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.